ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach październik 2024 nr 313

Pro Medico październik 2024 20 Dr hab. n. med. Krzysztof Zapałowicz neurochirurg ineurotraumatolog Skok do wody na kręgosłup Wiadomo, że kręgosłup pełni rolę podpory, ochrania rdzeń kręgowy i korzenie nerwowe. Urazy krę- gosłupa upośledzają zatem codzienną aktywność, zaś jego złamania, zwłaszcza te, którym towa- rzyszą uszkodzenia rdzenia kręgowego, są przyczyną długotrwałej absencji w pracy, kosztownego leczenia, rehabilitacji, inwalidztwa lub śmierci. Zatem celowe jest przypomnienie tego problemu w czasie wakacji i tuż po nich. Ten czas łączy się bowiem ze zwiększoną aktywnością rekreacyjno- -sportową, której niezamierzonym skutkiem są urazy, dotyczące również kręgosłupa. Mam tu na myśli sezonowe sporty letnie oraz upadki z wysokości, o czym regular- nie informują ratownicy TOPR, apelując o rozwagę na szlakach. Wyjazdy letnie powodują nasilenie ruchu samochodo- wego, po drogach podróżują liczni moto- cykliści, po chodnikach mkną hulajnogi elektryczne. Ubocznym skutkiem tego są wypadki komunikacyjne i związane z nimi urazy oraz zgony, których liczba tego lata była rekordowa, niestety! Okazuje się, że nawet kolizja pojazdów przy niewielkiej prędkości może spowodo- wać groźny dla kręgosłupa szyjnego uraz przyspieszeniowo-opóźnieniowy. Żeby wyjaśnić jego mechanizm, trze- ba przypomnieć, że głowa opiera się na ruchomym szyjnym odcinku kręgo- słupa, a ten z kolei na nieruchomym pier- siowym, ponadto tułów użytkownika samochodu przytwierdzony jest pasami do fotela. Podczas kolizji bezwładność gło- wy powoduje nagły ruch zginania i wypro- stu szyi. Co prawda jego zakres jest ograni- czany przez zagłówek, jednakże gwałtow- ny ruch nawet o niewielkim zakresie może powodować kontuzję torebek stawowych, więzadeł i mięśni. Typowymi objawami są ból mięśni karku lub grzbietu, punk- towa tkliwość, ograniczenie ruchomości. W leczeniu stosuje się niesteroidowe środ- ki przeciwbólowe i przeciwzapalne, unie- ruchomienie szyi kołnierzem, a tułowia – gorsetem, zabiegi fizykalne. Innym przykładem wakacyjnego urazu jest uraz powstały w wyniku skoku „na głowę” do wody o nieznanej głębokości. Uderze- nie głową o dno lub podwodną przeszkodę (może tobyć również ciało innegopływaka) powoduje złamanie kręgów szyjnych. Jeże- li ból lub, co gorsza, niedowład kończyn, uniemożliwi poszkodowanemu wypłynię- cie na powierzchnię, skok kończy się uto- nięciem. Ofiarami są najczęściej chłopcy lub młodzi mężczyźni, skorzy do brawury, która może skończyć się kalectwem lub utratą życia. Złamania kręgosłupa powstają w wyniku działania dużej energii urazu. W 10-30% złamań dodatkowo dochodzi do uszko- dzenia znajdujących się w kanale kręgo- wym struktur nerwowych. Praca szwajcarskich badaczy z 2022 r., podaje, że częstość złamań kręgosłupa wynosi 24-90/100000 mieszkańców. Taki uraz może spowodować pierwotne lub wtórne uszkodzenia rdzenia kręgo- wego. Pierwotne – to natychmiastowe zniszczenie mechaniczne, którego obec- nie medycyna nie jest w stanie naprawić. Uszkodzenie wtórne jest skutkiem niedo- tlenienia i reakcji biochemicznych w rdze- niu. Proces ten można powstrzymać szybką operacją. Na miejscu wypadku należy ocenić stan ogólny i neurologicz- ny poszkodowanego, zwłaszcza objawy uszkodzenia rdzenia: bezwład mięśni, zaburzenia czucia. Pierwsza pomoc pole- ga na zabezpieczeniu funkcji życiowych. Poszkodowany powinien być przeno- szony przez kilka osób i transportowany na noszach unieruchamiających głowę i tułów. Diagnostyka kręgosłupa to zdjęcia rentge- nowskie i tomografia komputerowa, a oce- nę rdzenia umożliwia rezonans magnetycz- ny. Leczenie dąży do zapobiegania dalszym uszkodzeniom i zabezpieczenia funkcji rdzenia. W zachowawczym leczeniu stosuje się usztywnienie kołnierzem lub gorsetem. Natomiast operuje się złamania niestabilne, które zespala się implantami przytwierdza- nymi do kręgosłupa. Implanty wykonywa- ne są z tytanu, który umożliwia badania metodą rezonansumagnetycznego. Część operacji wykonuje się małoinwazyj- nie implantami wprowadzanymi z kilku niewielkich nacięć. Innym udogodnieniem jest urządzenie zwane„O-arm”, które tworzy na ekranie śródoperacyjny obraz kręgów i„prowadzi”chirurga. Reasumując, współczesna chirurgia opa- nowała sposoby operacji złamań kręgo- słupa, natomiast pomimo wysiłku licznych naukowców, nie znamy jeszcze metody leczenia uszkodzonego rdzenia kręgowe- go. Obecnie jedynym rozwiązaniem jest rehabilitacja. Fot. Adobe Stock