ProMedico Pismo Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach grudzień 2025 nr 325

9 Pro Medico grudzień 2025 Na molestowanie seksualne mogą się składać zachowania fizyczne, werbalne lub pozawerbalne. Sąd Najwyższy w charakterze przykładów werbalnych wskazał komentarze czy uwagi odnoszące się do sfery seksualnej. Natomiast jako przykłady zachowań o charakterze pozawerbalnym, niezwiązane z kontaktem fizycznym z ciałem osoby molestowanej, wymienił m.in. pokazywanie obrazów o podtekście seksualnym, eksponowanie przedmiotów o tematyce seksualnej, a nawet sugestywne spojrzenia. od inicjatywy pokrzywdzonego, ale wszel- kie dalsze czynności są prowadzone bez konieczności wykazywania się przez nie- go aktywnością i nie wymagają nakładów finansowych. Ponadtoniebez znaczenia jest okoliczność, że organy ścigania dysponują instrumentarium pozwalającym na precy- zyjne ustalanie stanu faktycznego, którym niedysponuje lekarz, nawet jeśli u jegoboku stoi wybitny prawnik. AN: Czyli wystarczy złożyć np. w prokuratu- rze wniosek o ściganie osoby, która dopusz- cza się molestowania i uprawdopodobnić popełnienie przestępstwa np. poprzez oka- zanie wiadomości tekstowych, które otrzy- mywaliśmy od sprawcy? TDN: Tak, zdobycie dowodów jest już zada- niem organu ścigania. Pokrzywdzony musi jedynie przejawić wolę ścigania sprawcy i uprawdopodobnić popełnienie przestęp- stwa. AN: Pozostaje jeszcze kwestia samego sprawcy. Z przywołanych na początku naszej rozmowy badań wynika, że kobiety częściej od mężczyzn padają ofiarą mole- stowania ze strony współpracowników, a z kolei mężczyźni ze strony przełożone- go. Charakter pracy lekarki/lekarza polega na działaniu albo w zespołach wertykal- nych, w których obowiązuje określona hierarchia np. relacja ordynator-pielęgniar- ka albo horyzontalnych, w skład których wchodzą osoby działające samodzielnie np. relacja operator-anestezjolog. Oczywi- ście molestowanie seksualne może mieć miejsce w obydwu typach zespołów, choć wydaje się, że sprzyjają mu zwłaszcza warunki panujące w zespole wertykalnym. TDN: Z tej właśnie przyczyny w pierw- szej kolejności przywołać trzeba art. 199 § 1 kodeksu karnego. Opisuje on bowiem wykorzystanie stosunku zależności dla doprowadzenia innej osoby do obcowania płciowego lub poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czyn- ności. AN: Niektóre terminy w przywołanym artykule wymagałyby komentarza, jako żewdoktrynie i orzecznictwie prawa karne- go przypisano imokreślone znaczenie. TDN: Przez stosunek zależności rozumie się relację, która sprawia, że niepodporząd- kowane się oczekiwaniom sprawcy może spowodować pogorszenie sytuacji życio- wej ofiary (np. tamowanie drogi do awan- su zawodowego). „Obcowanie płciowe” to zarówno bezpośredni kontakt z orga- nami płciowymi ofiary, jak i jego surogaty (np. stosunki oralne czy analne). Natomiast „inna czynność seksualna” to nazwa nie- ostra, obejmująca swoim zakresem szeroką gamę czynności, którew zależności od oko- liczności (kontekstu sytuacyjnego) posiada- ją albonie posiadają znaczenia seksualnego – np. przyjacielskie klepnięcie w plecy nie ma takiej wymowy, natomiast głaskanie, któremu towarzyszy komentarz o seksual- nej atrakcyjności ofiary odpowiada temu pojęciu. AN: Jakiej ochronie prawa karnego przed molestowaniemseksualnymwmiejscu pra- cy podlega lekarka/lekarz, w sytuacji relacji horyzontalnej między sprawcą a ofiarą? TDN: W tych przypadkach zachowanie sprawcymoże być kwalifikowane jakoprze- stępstwoz art. 190a kodeksukarnego, który dotyczy uporczywego nękania innej osoby, wzbudzającego w niej uzasadnione poczu- cie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia. Kryminalizowane jest tu również istotne naruszenie prywatności. Jeżeli następ- stwem opisanego czynu jest targnięcie się pokrzywdzonego, w tym ofiary molesto- wania seksualnego, na własne życie, spraw- ca podlega karze pozbawiania wolności do lat 15 (wystąpienie tego skutku sprawia, że przestępstwo ścigane jest z oskarżenia publicznego). AN: Zdarzają się również sytuacje, w któ- rych sprawca groźbą np. ujawnienia intym- nych zdjęć ofiary, zmusza ją do określonych zachowań seksualnych. TDN: Drastyczny charakter działania spraw- cy uzasadnia tu sięgnięcie do przepisu art. 191 kodeksu karnego, który odnosi się do przypadku zmuszania przemocą lub groźbą bezprawną ofiary do działania, zaniechania lub znoszenia zachowania sprawcy. W niektórych mniej drastycznych przypadkach molestowania seksualnego (np. klaps w pośladek) czyn sprawcy może stanowić naruszenie nietykalności cielesnej, o czym mowa w art. 217 kodeksu karne- go. To przestępstwo ściągane jest wszakże z oskarżenia prywatnego. AN: Czym różni się ten tryb od wniosko- wego? TDN: Narzędzie to jest niewygodne, bowiem wymaga znaczącej aktywności ofiary: to pokrzywdzony sporządza wraz z pełnomocnikiem akt oskarżenia i popiera go przed sądem, co generuje koszty. AN: Czy poza skazaniem sprawcy ofiara może uzyskać już na etapie postępowania przed sądem karnym jakiś rodzaj rekom- pensaty za doznaną krzywdę? TDN: W razie skazania sprawcy możliwe jest uzyskanie w tym samym postępowa- niu odszkodowania lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. AN: Podobnie zresztą jest w postępowa- niach prowadzonych przed sądem pracy, gdzie pracownik dochodzący stwierdze- nia wystąpienia omawianych, niepożąda- nych zjawisk ma prawo do odszkodowa- nia w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na pod- stawie odrębnych przepisów. Nie sposób nie pochylić się nad kwestią konieczno- ści aktywnego działania pracodawców na rzecz odpowiedniej prewencji molesto- wania seksualnego wmiejscu pracy. To nie- pożądane zjawisko negatywnie oddziałuje bowiem nie tylko na ofiarę, ale także pro- wadzi do obniżenia jakości świadczonych usług, wysokiego poziom stresu czy też jest przyczyną częstych konfliktów w miejscu pracy. W świetle skali zjawiska niezbęd- ne wydaje się podjęcie kompleksowych działań systemowych, które będą realnie chronić pracowników i osoby zatrudnione oraz budować kulturę szacunku wśród pra- cowników szpitali i przychodni lekarskich. Wprowadzenie odpowiednich narzędzi w miejscu pracy – takich jak odpowied- nia polityka antydyskryminacyjna, kodeks dobrych praktyk, przeprowadzanie każ- dorazowo postępowania wyjaśniającego, wyciąganie konsekwencji wobec spraw- ców molestowania seksualnego, szkolenia i rozmowy z pracownikami oraz osobami zatrudnionymi na temat rozpoznawania, zapobiegania i właściwego reagowania na wszelkie przypadki zachowań niepożą- danych, zapewnienie ofiarom odpowied- nich środków pozwalających na zgłasza- nie tych przypadków organom ścigania oraz uzyskiwanie wsparcia psychologicz- nego – stanowić powinno dobry krok w stronę prewencji molestowania seksu- alnego. TDN: Wpełni się z Panią zgadzam.